Heb je na het lezen van deze website nog vragen over het programma Knooppuntontwikkeling? 

Hieronder bundelen we de meest gestelde vragen van lokale besturen, partners en andere geïnteresseerden.

 

Over het programma

Wat is het programma Knooppuntontwikkeling?

Met het programma Knooppuntontwikkeling ondersteunt de provincie Vlaams-Brabant lokale besturen en partners bij het versterken van stationsomgevingen en andere strategische knooppunten. Het programma bouwt voort op meer dan twintig jaar ervaring en geeft mee uitvoering aand e ambities van het Beleidsplan Ruimte Vlaams-Brabant. 

Meer weten? Lees ook:

• Wat is knooppuntontwikkeling?
• Hoe werken we aan knooppuntontwikkeling?

Wat is een knooppunt binnen dit programma?

Binnen het programma beschouwen we een knooppunt als een concentratie van woningen, voorzieningen en activiteiten die optimaal bereikbaar is met het openbaar vervoer en de fiets. Vandaag ligt de focus in de eerste plaats op stationsomgevingen, maar ook locaties met potentieel voor duurzame bereikbaarheid kunnen op termijn een rol spelen binnen het programma.

Knooppunten zijn belangrijke plekken binnen het ruimtelijk en mobiliteitsnetwerk. Ze bieden kansen om wonen, werken, voorzieningen en duurzame mobiliteit beter op elkaar af te stemmen. 

Waarom investeert de provincie in knooppuntontwikkeling?

Vlaams-Brabant staat voor belangrijke uitdagingen op vlak van ruimtegebruik, mobiliteit en leefkwaliteit. De bevolking groeit, de vraag naar woningen en voorzieningen neemt toe en onze beschikbare ruimte is beperkt.

Door ontwikkelingen te concentreren op goed bereikbare locaties wil de provincie duurzame mobiliteit stimuleren. Knooppuntontwikkeling vormt hierbij een belangrijke ruimtelijke strategie binnen het Beleidsplan Ruimte Vlaams-Brabant ter vrijwaring van de open ruimte en ter ondersteuning van kernversterking. 

Wat is het verschil tussen stationsontwikkeling en knooppuntontwikkeling?

Stationsontwikkeling richt op de directe omgeving van een station. Denk hierbij aan het stationsplein, de overstapskwaliteit, de inrichting van het openbaar domein en de toegankelijkheid.

Knooppuntontwikkeling kijkt ruimter. Bij knooppuntontwikkeling wordt een ruimtelijke visie opgemaakt voor een ruimer gebied rondom het station, waarbij gezocht wordt hoe wonen, werken, voorzieningen, mobiliteit en open ruimte zich verhouden tot het station en zijn omgeving. Een stationsomgeving maakt hierbij dus deel uit van een groter geheel. 

 

Prioriteiten en selectie

Hoe bepaalt de provincie waar ze actief wordt? Welke stations of knooppunten komen in aanmerking voor ondersteuning? 

Niet alle noodzakelijke knooppuntprojecten kunnen tegelijk worden opgestart. Daarom werkt de provincie met een objectief afwegingskader en een multicriteria-analyse voor alle stations in Vlaams-Brabant.

Bij de analyse wordt rekening gehouden met:

• het aantal inwoners binnen fietsafstand van het station;
• het aantal arbeidsplaatsen binnen wandelafstand;
• het aantal bezoekers en voorzieningen in de omgeving;
• het aantal reizigers dat vandaag gebruik maakt van het station. 

 

Deze criteria brengen zowel de functie van het station binnen het mobiliteitsnetwerk als de kenmerken van de omgeving in beeld. 

In het basisscenario komt de top 20 stations in aanmerking voor een traject in de periode 2026-2031. Een kaart met deze 20 stations vind je hieronder. 

Figuur: Overzichtskaart top 20 stations die in aanmerking komen voor een traject in de periode 2026-2031

 

Meer weten? Lees ook: Waar gaan we aan de slag? 

Waarom werden net deze criteria gekozen in de multicriteria-analyse?

De provincie wil een evenwichtige beoordeling maken van zowel het huidige gebruik van een station als het ontwikkelingspotentieel van de omgeving. Daarom combineert de analyse vier criteria: inwoners, arbeidsplaatsen, bezoekers en reizigersaantallen. 

Samen geven deze indicatoren inzicht in zowel de gebruiksintensiteit van een stationsomgeving als de huidige rol die het station vandaag al speelt binnen het vervoersnetwerk. 

Waarom houdt de provincie rekening met zowel knoopwaarde als plaatswaarde?

Knooppuntontwikkeling vertrekt vanuit de gedachte dat bereikbaarheid en ruimtelijke ontwikkeling elkaar beïnvloeden. Een locatie ontleent haar waarde enerzijds aan haar positie binnen het vervoersnetwerk (knoopwaarde) en anderzijds aan de functies en voorzieningen die er aanwezig zijn (plaatswaarde). 

In een goed functionerend knooppunt is er een evenwicht tussen beide. Het programma wil daarom bijdragen aan een betere balans tussen bereikbaarheid, voorzieningen, gebruiksintensiteit en beleving. 

Kan de prioriteitenlijst wijzigen?

De prioriteitenlijst is een instrument en geen eindtoestand. De provincie evalueert regelmatig de voortgang van het programma, de beschikbare middelen en de interesse van lokale besturen en partners. Daardoor kunnen prioriteiten in de look van het programma verschuiven en mogelijk ook andere knooppuntprojecten worden opgestart. 

Waarom focust het programma vandaag vooral op stationsomgevingen?

Stations zijn belangrijke openbaarvervoerknooppunten in Vlaams-Brabant. Ze combineren een hoge bereikbaarheid met een groot potentieel voor wonen, werken, voorzieningen en recreatie. Daarom vormen de 65 stations het vertrekpunt van de provinciale prioritering. 

Tegelijk houdt de provincie ook rekening met andere locaties die op termijn kunnen uitgroeien tot sterke knooppunten, zoals bijvoorbeeld haltes van hoogwaardig openbaar vervoer. 

 

Ondersteuning voor lokale besturen en partners

Komt elke gemeente in aanmerking voor ondersteuning?

De prioriteitenlijst, opgesteld in het Programma Knooppuntontwikkeling, bepaalt waar de provincie knooppuntontwikkeling actief zal ondersteunen, maar andere gemeenten worden niet uitgesloten.

Lokale besturen kunnen gebruikmaken van provinciale expertise, advies, sjablonen en het raamcontract voor ontwerpend onderzoek. Daranaast kunnen andere knooppuntprojecten later alsnog in aanmerking komen voor bijkomende ondersteuning wanneer prioriteiten of beschikbare middelen wijzigen. 

Welke ondersteuning biedt de provincie?

De provincie werkt met verschillende vormen van ondersteuning, afhankelijk van de aard van de opgave en de rol van het knooppunt binnen het netwerk.

In sommige projecten zal de provincie een actieve regierol opnemen tijdens de planvorming. In andere trajecten ligt het initiatief bij het lokale bestuur en ondersteunt de provincie met expertise, procesbegeleiding en cofinanciering.

Meer informatie hierover vind je op de pagina Welke ondersteuning bieden we?

Welke rol spelen NMBS, Infrabel en andere partners?

Knooppuntontwikkeling is een gezamenlijke opgave. Afhankelijk van de locatie en de opgave werken lokale besturen samen met onder meer NMBS, Infrabel, AWV, MOW, De Lijn, Vlaamse administraties en private partners.

Hun kennis, investeringsprogramma's en projecten zijn vaak essentieel om tot een gedragen en realiseerbare visie te komen. De provincie brengt deze partners samen en ondersteunt de samenwerking tijdens de planvorming.

Moet mijn gemeente zelf middelen voorzien?

Dit hangt af van het type ondersteuning en de aard van het project.

Bij beide ondersteuningsvormen wordt uitgegaan van cofinanciering. Dit wil zeggen dat de provincie niet het volledige studiebudget betaalt. Het resturende deel moet worden betaald door de andere actoren. De gemeente is er daar één van. Het exacte aandeel van de gemeente wordt bepaald in een projectspecifieke samenwerkingsovereenkomst. 

Wat als er al een masterplan of visie bestaat?

Ook bestaande plannen kunnen aanleiding geven tot ondersteuning. 

Zo kunnen herzieningen van provinciale masterplannen of eerdere stationsontwikkelingen in aanmerking komen voor het programma. Het programma kan ook worden ingezet om bepaalde delen van een bestaand masterplan uit te werken. De provincie bekijkt samen met het lokaal bestuur welke ondersteuning het meest geschikt is. 

 

Van plan naar realisatie

Wat levert een knooppuntproject op?

Een knooppunttraject werkt toe naar concrete en uitvoerbare resultaten. Afhankelijk van de opgave gaat het om:

• een ruimtelijke visie;
• een masterplan of inrichtingsplan;
• een uitvoeringsprogramma;
• afspraken tussen partners over de verdere realisatie;
• een concreet project dat op korte termijn uitvoerbaar is. 

 

Het programma Knooppuntontwikkeling wil niet alleen maken, maar ook de uitvoering voorbereiden. 

Wat gebeurt er na de planvorming

De planvorming vormt het vertrekpunt voor verdere realisaties. Daarom werkt elk traject toe naar een uitvoeringsprogramma met duidelijke afspraken omtrent begeleiding en verantwoordelijkheden. Hier wordt ook gekeken naar mogelijke financieringsbronnen. 

Door al tijdens de planvorming na te denken over uitvoering, wordt de stap naar concrete realisaties kleiner. 

Ondersteunt de provincie ook de uitvoering van projecten?

Vandaag richt het programma zich in de eerste plaats op planvorming en de voorbereiding van realisaties.

De provincie onderzoekt wel de mogelijkheid om in de toekomst nieuwe investeringssubsidies in te zetten voor concrete deelprojecten. Eerdere investeringssubsidies door de provincie in de stationsomgevingen van bijvoorbeeld Haacht en Diest tonen aan dat dergelijke ondersteuning een belangrijke hefboom kan zijn voor toekomstige investeringen. 

 

Meer informatie

Waar vind ik het volledige programma Knooppuntontwikkeling?

Wie de volledige methodhiek, prioriteitenlijst en werkwijze wil raadplegen, kan de digitale versie van het programma Knooppuntontwikkeling downloaden.

Download hier het programma Knooppuntontwikkeling.

 

Het programma Knooppuntontwikkeling bevat het afwegingskader, de prioriteitenmethodiek, de verschillende ondersteuningsvormen en de programmatische aanpak waarop deze website is gebaseerd. 

Staat je vraag er niet tussen?

Neem contact op met de dienst Ruimtelijke Planning van de provincie Vlaams-Brabant. We bekijken graag samen welke informatie of ondersteuning je nodig hebt.

ruimtelijkeplanning@vlaamsbrabant.be